Türkali Köyü            [Anasayfa]    [Genel]    [Köy]    [Tarih]    [Kültür]    [Ziyaretci Defteri]    [Forum]    [Linkler]    [Chat]


TAHTACILAR

Prof. Dr. Mehmet SEREZ

  Değişik kaynaklara göre, Ağaçerileri Anadolu’da 12. yüzyılda rastlanan veya Oğuzlarla birlikte Anadolu’ya gelen bir Türk boyudur. Ağaçeri Türkmenlerinin torunları olan Tahtacılara ise, 13. Yüzyılda tarihi kaynaklarda ve 16. Yüzyılda ise, Resmi kaynaklarda rastlanır. Yarı konar-göçer bir yaşam sürdüren Tahtacılar, 18. Yüzyılda iskana tabi tutularak yerleşik düzene geçerler.

Tahtacı kimliğine sahip olmak için, Tahtacı ana-babadan doğmuş olmak gerekmektedir. Tahtacılar, “Allah-Muhammed-Ali” üçlemesiyle Müslüman bir toplum oluştururlar. Ancak, Köy dindarlığı ve Halk Müslümanlığı kategorisinde değerlendirilirler.

Tahtacılar, kendilerine özgü yaşam tarzlarının yanı sıra, gelenek ve göreneklerinde, dini ve sosyal yaşantılarında dışa kapalı bir karakter taşırlar. İnançlarında Alevi kültürünün büyük bir etkisi vardır.

Safevi tarikatı Erdebil’de kurulmuştur ve Şah İsmail’in dedesi olan Şeyh Cüneyd, şii görüşlerini müritlerinin de yardımıyla yaymıştır. Kızılbaşlıkla ilgili ritüelleri taşıyan “Buyruk” adlı kitabın da Şah İsmail (Hatayi) tarafından yazıldığına inanılır

Safevilerin sırasıyla başına geçen; Şeyh Hoca Ali, oğlu Şeyh Cüneyd, oğlu Şeyh Haydar (1460 -1488; Müritlerine 12 dilimli kızıl renkli başlığı giymelerini emretmiş ve Akkoyunlularla yapılan Şirvan seferinde ölmüştür), oğlu Ali (1493’te öldürüldü) ve Ali’nin kardeşi Şah İsmail Anadolu Türkmenleri üzerinde Kızılbaşlığın yayılması için yoğun baskı ve nüfuz kullanıyorlardı. Nitekim, 1514’de yapılan Çaldıran savaşı öncesinden başlayan ve savaş sonrasında da devam eden Anadolu Kızılbaş isyanları, Şah İsmail’in 1524’de ölmesinden sonra da bir süre daha devam etmiştir. Bu süre zarfında Anadolu’da çıkan isyanlar:

 

1235-40 : Baba İlyas liderliğinde Babailer isyanı,

1511      : Teke yöresinde Şah Kulu isyanı,

1512      : Nur Ali Halife isyanı,

1519      : Şah Veli (Bozoklu Celal) isyanı,

1525-27 : Baba Zünnün isyanı,

1526      : Orta Anadolu’da Kalender Şah isyanı.

 

Günümüzde Tahtacı inanış ve uygulamalarının biçimlendirilmesinde geleneksel Türk dini ve kültürü ile Zerdüştilik, Maniheizm ve Sami kökenli dinlerin etkilerinin görüldüğü aşağıdaki Tablo’dan  da anlaşılmaktadır.

 

İnanış ve Uygulamalar

Etkileri

Doğumla ilgili inanış ve uygulamalar

Orta Asya Türk kültürü

Doğum sonrası inanış ve uygulamalar

Orta Doğu kültürü

Sünnet geleneği ve uygulamalar

Sami kültürü

Kirvelik

Anadolu kültürü

İkrar almada “eline, diline, beline” sahip olma ilkeleri

Mani dininde üç mührün devamıdır

Boşanma yasağı uygulaması

Hıristiyanlık

Ölüm ile ilgili inanışlar

Geleneksel Türk inancı, Zerdüştilik ve Sami kültürü

On İki İmam ve Mehdi inancı

Şia etkisi

Cem törenleri

Orta Asya Türk kavimlerinin kurban ve içki törenleri, Safevi-Şii motifleri

Kurban

Geleneksel Türk dini kurban ibadeti

İmam Hüseyin orucu ve kurbanı, niyaz(secde), Bism-i Şah deyimi

Safevi etkisi

Kurban etinden Dede’ye pay ayrılması

Sami kültürü

Hızır orucu

Hıristiyanlıkta Ninova orucu’nun etkisi

Muharrem orucu

Şii etkisi

Su, ateş, ağaç, dağ ve orman kültleri

Türk dini

Ölüler ve Atalar kültü

Türk dini (Yatır ziyaretleri)